25.5.22

Kio estas konservatismo

Konservatismo estas politika ideologio. Ĝi estimas religion kaj tradiciojn kaj precipe tiajn aŭtoritatulojn, kiuj konvenas al si. Konservatismo rilatas kritike al penso pri homo kiel esence bona estulo.

Al nomo de la ideologio apartenas ĝi, ke konservatismo strebas konservi ĉiun bonon. Konservatismo forlasas revolucion kaj subtenas gradajn raciajn ŝanĝojn interne la ekzistanta socio kaj sistemo. Oni povas prezenti ĉi tion per mala paro:

evolucio <> revolucio

Iam konservatistoj povas ankaŭ strebi restaŭri antauan sistemon.

Aliflanke konservatistoj povas prezenti, ke iam estas bona konsenti al reformoj, por ke oni povas savi bonon kiel eble plej multe en la socio. Oni povas ankaŭ rigardi konservativa tiun principon, laŭ kiu oni devas ĉiam strebi al tio, ke el politika decidoj ne sekvas senintence iun favan aŭ damaĝantan.

Laŭ konservatismo oni devas zorgi kompatindulojn. Aliflanke al difino de la ideologio ne apartenas tio, kiukvante taŭga kaj efika ĉi tiu zorgo devas esti.

Dum historia estas estinta multaj tipoj el konservatismo. Plej malbone ĝi estas ekstremkonservema ismo, kiu malpermesas liberecon de religio, presas kompatindulojn suben kaj regas per timo. Aliflanke konservatismo povas ankaŭ esti je harmonio kun demokrataj valoroj.

En politika diskuto estas kauzinta miskomprenon tio, ke detempe de 1930-jardeko oni estas nominta en Usono al liberalismo ĉiutipan relativan progresemismon aŭ maldekstrismon. En la lando oni prezentas "konservatismo" kaj "liberalismo" kiel maloj unu al alia, kio ili ne estas laŭ la origina difino.

...

PS. 28a de junio 2022: Kaj la sama teksto en la finna lingvo.

21.5.22

Mia tiel nomita ĉefrettaglibro estas nun dek jaroj olda

Mia rettaglibro, kiun mi ofte nomas al mia tiel nomita ĉefrettaglibro, ĝi estas Oi kurjulaiset kultamunat, estas atinginta nun maturan aĝon. Ĝi estas ekzistinta kaj aktiva nun dek jarojn.

Mi tintigas ĉi tie meme.

19.5.22

Pri libereco de esprimo

El libereco de esprimo sekvas tiu utilo, ke kiam la diskuto en socio estas sufiĉe multvoĉa, decidfaristoj obtenas tra tio pli vastan informon por bazo de sia decidfaro, kaj sama estas valida kun la voĉdonintoj. Aldone tio helpas homojn ĝenerale respeguli sian propran vidmanieron kontraŭ vidmanieroj de aliuloj kaj tiel helpas homojn argumenti siajn vidmanierojn kaj helpas ellabori pli bone argumentitajn vidmanierojn. Ankaŭ libereco de esprimo malfortigas eblecon de homoj imagi, ke iliaj aktuala opinio aŭ vidmaniero estas sur same firma bazo kiel ekzemple naturleĝoj estas.

Aldone ankaŭ tiaj pensoj, kiujn oni suspektas falsaj aŭ eraraj, devas esti permesitaj manifesti, ĉar cetere oni ne povas prijuĝi ilin aŭ ankaŭ konfirmi aŭ refuti.

Speciale tiaj opinioj bezonas la protekton de libereco de esprimo, kiujn la registaro, la administrantaro, influaj homaj aŭ la granda publiko abomenas.

Ankaŭ mi dirus, ke kontraŭantoj de libereco de esprimo, enhavante subtenantoj de "responsa libereco de esprimo", mi opinias, estas malagrablaj homoj, ĉar ili estas emaj por permesi liberecon de esprimo nur al tiuj siaj proksimuloj, kiuj samopinias kun ili. Tamen ne homo estas malerarema. Neniu estas dio kaj super aliuloj.

Mia patro estis flugmaŝinmekanikisto. Kiam mi estis juna, ri unufoje alportis hejmen aŭtentan sovetan propagandafiŝon – Sovet-Unio tiam ankoraŭ ekzistis – in kiu oni rakontis tre detale kiel bone la konstitucio de la lando garantias liberecojn kaj rajtojn de homoj. Mia patro neniel estis marksista-leninisto, sed tiufoje ri estis amuzita por voli montri al sia familio sovetan propagandon.

Ankaŭ en Soveta-Unio estis laŭ sia konstitucio libereco de esprimo. Sed ne tie oni havis permeson diri kion ajn. Si oni kritikis ekzemple la politikan estraron, oni povis ja esti forcita en prizonon. Aŭ preni responson, kiel oni eble povus hodiaŭ diri.

Aliuloj havas tre kreanta opinio pri tio, kio estas libereco de esprimo.

Libereco de esprimo tamen estas unu el okcidenta principvaloroj.

Kerno de libereco de esprimo estas en tio, ke al oni estas permesita esprimi infere idiotajn opiniojn, kvankam ili multe iritus aliajn homojn. La opinioj de kontraŭantoj de libereco de esprimo pri permesita parolo estas parenco al penso pri libereco de esprimo de Soveta-Unio, nazio-Germanujo kaj pastorpotenco de la tuta mundo.

...

PS. 28a de junio 2022: Kaj la sama teksto en la finna lingvo.

17.5.22

Zelenskii pri Ukrainujo je jaro 2019

Ni devus vivi en malsama lando – en Ukrainujo, sed en tia Ukrainujo, kiu estas libera el korupto, prenantoj de koruptmono kaj aliaj problemoj, en demokrata lando, en unueca lando, al kiu apartenas ankaŭ Krim kaj Donbass.

Volodomir Zelenskii, kiam ri fariĝis al kandidato en prezidantelektado de Ukrainujo je 2019

13.5.22

Kial malbono okazas al bonaj homoj?

Oni nomas je teodiceo tiun demandon en kristana kirko, ke kial bon Dio permesas, ke la ĉiu maljusteco, sufero kaj malbono okazas al homoj, ankaŭ al respekteblaj tiuj.

NCIS estas fikcia dramtelevidserio, kiu rakontas pri polic-unuo de mararmeo en Usono.

En la serio je 18a sezono je epizodo 9 okazis sekvanta diskuto inter la kriminalteknika reserĉisto Kasey Hines kaj mortkaŭza reserĉisto Jimmy Palmer:

– Post la ĉio spertita de vi... Kial vi finvenis al tiel severo? Kial tiel okazas al bonaj homoj kiel vi, kaj mi... kiam ni aliuloj kontinuigas kun nia vivoj sentriste.

– Ĉu vi pensas tiel?

– Mi pensas, mi vidas, mi sentas.

– Jen, bone. Ni pridiskutu pri la afero. tio, kiun mi estas lerninta per mia ĉiu sperto estas, ke ne ulo transvivas tra sia vivo tute sen tristo.

– Mi ne vere scias.

– Mi scias. Ni cerbumu pri "Du urboj".

– Mi "falis el ĉaroj".

– Charles Dickens ne skribis: "La tempoj estis da plej bonaj, kaj ĉio estis fenomenala". Vi ja scias... Sen la plej malbonaj tempoj ni ne havus poezion aŭ tristajn kantaĵojn. Nenion, kio igas aprezi plej bonajn tempojn. Steloj brilas nur en mallumeco. Neniu estas imuna al sufro. Neniu. Bona en ĉi tio estas tio, ke homaj kiel vi kaj mi eltenas tion.

– Ĉu estas tiel?

– Ni laboras por ke ni povas brili kiel brilaj.

– Nun mi scias, kiel vi sukcesis paroli la ulon for el fenestra ebenaĵo.

Aŭ kurte dirinta: la bona en vivo ŝajnas vere bona nur, se en tio estas ankaŭ malbona.

Almenaŭ mi opinias, ke en tio estas sufiĉe bona respondo al la teodiceo-problemo. La serio havas bonan manskribiston.

Restas nur tiu demando, ke kial aliuloj spertas pli maljustecon ol aliuloj. Kvankam tio ne bezonas esti problemo. Ĉi tiu observo povas impresi sensenca, sed oni estas perceptinta pri ili, kiuj estis postvivinta trans la genocido ekzekutita de nazioj, ke kvankam aliaj el ĉi tiuj perdis pro tio, kion ili estis transvivinta, sian kredo je Dio, aliuloj komencis kredi je Ri pro sia spertoj. La sencon de vivo oni povas almenaŭ je principo sperti en ferocaj kaj ankaŭ maleblaj cirkonstancoj.

...

PS. 28a de junio 2022: Kaj la sama teksto en la finna lingvo.

10.5.22

Sep avantaĝoj de demokratio kompare al diktaturo

Estas en diktaturo demando pri absoluta monarkio, unupartiodiktaturo aŭ ekzemple militdiktaturo, demokratio havas kompare al ĝi sekvantaj sep avantaĝoj:

  • Oni povas ŝanĝi homojn en potenco sen sangverŝo
  • Homoj sentas, ke ili en la ŝtata kaj municipa proceso de decidfaro estas parto tra sia voĉdonrajto
  • Oni atentas la avantaĝojn de homoj pli bone tra demokratia proceso
  • Homoj povas malŝarĝi sian streson per partopreni al demokratia proceso
  • Potenco koruptas kaj absoluta potenco koruptas absolute, kaj pro tio estas bona, ke demokratio preventas kronikan koncentriĝon de potenco al unu persono aŭ unu partio aŭ bloko
  • En demokratio la masintelekto formata de balotantoj produktas pli inteligentan politikon ol kio estus ebla sen balotantoj
  • En demokratio la decidfaristos ricevas verecan informaĵon por bazo de sia decidfaro

...

PS. 28a de junio 2022: Kaj la sama teksto en la finna lingvo.

1.5.22

Servisto de la popolo

Ĉi tie estas la vortoj de temmuziko de ukraina televidoserio Servisto de la popolo (orig. Sluga narodu). Ĉi tiu estas mia traduko de traduko en finna lingvo:

Mi amas mian landon, mi amas mian ejdzinon, mi amas mian hundon

Mi estas membro preskaŭ en ĉio, mi estas preskaŭ superviro, sed mi ne eniĝas al bataloj

La tuta korto scias mian konvikton

Mi estas servisto de la popolo

Mi havas preskaŭ ĉion: homan indon kaj honoron kaj eĉ huraojn

La popolo donis al mi propran flugmaŝinon. Kial ne? Mi havas rajton al ĝin

Al mia ventro, ĝuste ĉi tien, mi fariĝos tatuaĵon

Servisto de la popolo

...
La vortoj rakontas nature pri koruptitaj politikistoj kaj oficialuloj.

Servisto de la popolo estas satirkomedioserio.

En ĝi estas en ĉefrolo ukraina aktoro kaj komediiste Volodomir Zelenskii. Ri aktoras historioinstruiston de gimnazio, Vasili Petroviĉ Goloborodko, kiu unufoje en privata situacio malfermas sin koron pri tio, kion ri opinias pri korupto de la lando. Tamen unu de ria lernantoj filmas la malfermon. La video iĝas "virusa".

Goloborodko finiĝas poste entrepreni al prezidantkandidato kaj al surprizo de ĉiuj ri iĝas elektita al la ofico.

Oni faris la serion je tri produktsezonoj el jaro 2015 ĝis 2019, kaj oni publikigis filmadapto en jaro 2016.

La serio iĝis tre favorata in Ukrainujo.

Zelenskii decidis entrepreni al prezidantkandidato.

Je jaro 2016 eksistis partio nomita Partio de decidante ŝanĝo. Je decembro de jaro 2017 al nova nomo de la partio iĝis Servisto de la popolo.

Je decembro de jaro 2018 oni farigis Volodomir Zelenskii la prezidantkandidato por elektado de la sekvanta jaro. Ri superis ĝin klare.

En sia inaŭgurparolo je 21a de majo je 2019 Zelenskii solvigis la parlamento kaj anoncis, ke antaŭtempa parlamentelektado estus 21a de julio je la sama jaro.

La partio Servisto de la popolo faris bone en la elektado.

Oni estas priskribinta la partion centrista, liberala kaj popolista.

Prezidanto Zelenskii finiĝis al malfacila situo, kiam Rusujo komencis simplan nekaŝintan militon kontraŭ Ukrainujo – ĝi estis militinta tie kaŝinte ĉirkaŭ ok jaroj antaŭ ĉi tiu – je 24a tago de februaro je jaro 2022. Ria plej grava tasko estas nun la defendo de sendependeco de Ukrainujo kaj liberala kaj naciisma principo de nacia memdetermino.

En komenco de la kuranta fazo de la milito la okcidento estis oferinta rifuĝon al prezidanto Zelenskii. Ri respondis, ke ri ne bezonas rifuĝon sed pafaĵojn.

Okcidentaj landoj estas donacinta abundon da materia helpo al Ukrainujo.

Argumentoj de diktatoro Putin de Rusujo al la atako ŝajnas iluzioj: elimino de nazios de Ukrainujo, minaco de defendunio NATO al Rusujo tra Ukrainujo, tio ke ukrainoj ne ekzistas kiel aparta popolo, kaj genocido de rusoj en Ukrainujo. Sed ekstremdekstristoj en la ukraina parlamento ne eĉ havas deputon kaj la prezidanto de la lando Zelenski estas judo, NATO povas minaci nur atakanton kaj Ukrainujo ne eĉ estis membro de NATO, la ukrainoj estas testinta per ilia insista defendo, ke ili volas esti sia propra popolo, kaj oni ne estas detruinta rusajn civilulojn en maso aŭ unuopoj en Ukrainujo.

Sed la milito de rusoj estas estinta kruela.

Ĝis nun Ukrainujo estas mastruminta en la milito surprize bone.